Għal kważi ħames sekli, din il-"lejla famuża" ġiet iċċelebrata f'Venezja. B'banquets, ċelebrazzjonijiet, logħob tan-nar, u spiritwalità li, minkejja l-mogħdija taż-żmien, qatt ma naqset. Hija l-lejla tar-Redentur, li tgħaqqad is-Sibt u l-Ħadd tat-tielet tmiem il-ġimgħa ta' Lulju, u li ġiet iċċelebrata kull sena f'Venezja għal sekli sħaħ. Tikkommemora, b'abbundanza ta' ċelebrazzjonijiet reliġjużi, it-tmiem ta' pesta: il-pesta terribbli tas-seklu 16, li f'sentejn kienet qerdet kważi terz tal-popolazzjoni Venezjana, 500,000 ruħ. Fosthom, il-pittur famuż Tiziano Vecellio.
Is-Santwarju Palladian tar-Redentur
Kien is-sajf tal-1576, l-epidemija kienet bla waqfien, u l-marda dehret invinċibbli. F'Settembru ta' dik is-sena, is-Senat tar-Repubblika ddeċieda li jitlob l-għajnuna divina, u wiegħed il-bini ta' tempju votiv kbir fiż-żona tal-kunvent Franġiskan fil-gżira ta' Giudecca – eżatt kif ġara inqas minn seklu wara bil- Bażilika tal-Madonna tas-Saħħa – iddedikat lir-Redentur.
Il-proġett ġie fdat lil wieħed mill-akbar periti ta’ dak iż-żmien, Andrea Palladio. Il-ġebla tal-pedament tqiegħdet eżatt sena wara, fl-1577, u t-tempju ġie kkonsagrat fl-1592. Santwarju ta’ sbuħija kbira, waħda mill-isbaħ u l-aktar knejjes magħrufa f’Venezja. Kif jikteb Giulio Lorenzetti fil-gwida famuża tiegħu “Venezja u l-Estwarju tagħha,” it-Tempju tar-Redentur”Huwa wieħed mill-aktar eżempji armonjużi tal-arkitettura reliġjuża Palladiana.
Il-pont votiv fuq id-dgħajjes
Mill-bidu nett, Lorenzetti jerġa’ jikteb, “Kien obbligatorju li kull sena fit-tielet Ħadd ta’ Lulju, is-sinjurija żżur it-Tempju”. U din id-drawwa qatt ma ġiet interrotta, u ħadet l-għeruq fil-qlub u t-tradizzjonijiet tal-Venezjani. Huma żammew id-devozzjoni tagħhom b'ċelebrazzjonijiet reliġjużi fit-tempju Palladian fil-gżira ta' Giudecca, eċċezzjonalment konness ma' Venezja—f'din l-okkażjoni u għal ftit jiem biss—permezz ta' pont votiv li jgħaddi mill-Kanal ta' Giudecca. Iżda filwaqt li ċ-ċelebrazzjonijiet reliġjużi li mmarkaw it-tmiem ta' dik il-pesta issa tant imbiegħda baqgħu ħajjin, il-ferħ u l-festivitajiet li kkaratterizzaw l-ewwel snin minn tmiem il-pandemija ma ntesewx.
Il-"lejla famuża ħafna", b'banquets fuq dgħajjes u logħob tan-nar
Iċ-ċelebrazzjoni grandjuża, grazzi għall-fatt li taħbat fil-qalba tas-sajf, isseħħ fil-Baċir ta’ San Mark u l-Kanal tal-Giudecca, li llejla, it-tielet Sibt ta’ Lulju, huma mimlija b’dgħajjes imżejna b’mod rikk, akkumpanjati minn mużika u ikliet tradizzjonali abbord. Iċ-ċelebrazzjonijiet ikomplu tul ix-xtut tal-Giudecca b’banquets festivi u menus tradizzjonali: sardin “in saor,” għaġin u fażola, papra mimlija, u l-frott trijonfanti tas-sajf, id-dulliegħa. Dan kollu waqt li wieħed jistenna, ftit qabel nofsillejl, l-ispettaklu tan-nar fil-Baċir ta’ San Mark, l-aqwa parti taċ-ċelebrazzjoni. L-aħjar mod biex tara dan huwa minn fuq dgħajsa, iżda spettaklu huwa garantit anke mix-xatt.
Din is-sena, erbgħin minuta ta’ dwal u kuluri se jdawlu l-ilmijiet tal-laguna u s-siluwetti tal-monumenti li jħarsu fuq il-baċir. Spettaklu tassew eċċitanti, mument mistenni bil-ħerqa mill-Venezjani u mit-turisti bla għadd li jinġabru lejn il-belt tal-laguna għall-Festa del Redentore. Dejjem kien hekk.
Ir-Redentur fl-arti
Tradizzjonalment magħrufa bħala l-“lejl l-aktar famuż”, il-Festa tar-Redentur ġibdet artisti Taljani u barranin lejn il-laguna matul is-sekli, u ispirathom biex joħolqu pitturi evokattivi ħafna: minn Joseph Heintz iż-Żgħir (1648-1650) sa Gabriel Bella fis-seklu tmintax, sal-pittur tal-pajsaġġ tas-seklu dsatax Carlo Grubacs, sal-Venezjan Beppe Ciardi (1910-1915), sal-pittur Amerikan Maurice Brazil Prendergast (1899) sal-artist Franċiż Abel-Truchet (1857–1918) u l-Portugiża Maria Helena Vieira da Silva bil-Festa Venezjana tagħha (1949). Xi wħud intlaqtu mill-purċissjoni fuq il-pont tal-pontijiet, xi wħud mill-folla ferħana u d-dwal tal-logħob tan-nar, xi wħud mid-dgħajjes imżejna għal-lejla.
U jekk irridu niftakru lejl speċjali ħafna ta’ Redentore, kif ma nsemmux dik tal-1989, bil-kunċert ta’ Pink Floyd fuq pjattaforma f’wiċċ l-ilma quddiem Pjazza San Mark? Redentore b’ħafna kuntrasti, li għal jumejn sfida l-fraġilità tal-belt lagunari bl-għadd kbir ta’ żgħażagħ li invadew it-toroq, ix-xtut, u Pjazza San Mark: fost l-ewwel sinjali ta’ turiżmu żejjed li issa qed jiġi kkontestat, mhux biss f’Venezja iżda fl-ibliet tal-arti sbieħ, iżda fraġli kollha tal-Italja.
(Krediti tar-ritratti: l-uffiċċju stampa tal-Kunsill Lokali ta' Venezja)
